In juli 1941 werd de Nederlandse Volksdienst opgericht, naar voorbeeld van de National Sozialistische Volkswohlfahrt in Duitsland. Al het sociale werk dat in ons land werd verricht, moest worden samengebundeld in de NVD. Als onontkoombaar gevolg van de Nationaal Socialistische rassenleer, kwamen gehandicapten en bejaarden niet voor verzorging in aanmerking. De NVD gaf alleen hulp aan het erf- biologische gezonde gezin omdat het was geschoeid op ideologisch racistische leest. Zieken werden wel geholpen, mits zij ‘ariër’ waren.

Het ging de bezetter om de nazificering van het sociaal maatschappelijk werk. Daarom was hulp aan het NVD en WHN, in welke vorm dan ook, in feite hulp aan de vijand.

Onder:

Wervingsfolder van de Nederlandse Volksdienst.

“De Nederlandsche Volksdienst heeft als voornaamste taak de noodtoestanden, die nog in breede kringen in het Nederlandsche Volk heerschen, op te heffen en bij te dragen tot de gezonde ontwikkeling van de tegenwoordige en komende generaties door doeltreffende maatregelen op het gebied van de volksverzorging.”

Draagspeld

Oproep tot het bijwonen van een bijeenkomst van het NVD.

Update; 24 februari 2013

Bonnen Centrale Keuken.

Maaltijden uit de Gemeentelijke Centrale Keukens waren niet bonvrij, bovendien had men daarvoor een kaart nodig die werd verstrekt door de Nederlandsche Volksdienst. De deelnemer voor de Centrale Keuken, hierboven afgebeeld, moest Fl. 0,10 betalen per maaltijd.

Legitimatiebewijs van een voormalige medewerker van de Nederlandse Volksdienst.

Het legitimatiebewijs bleef eigendom van de NVD en moest, na te zijn ontslagen, worden ingeleverd.

Update: 3 augustus 2012

Nationalsozialistischer Volkswohlfahrt.

De in Nederland verblijvende Duitsers konden een beroep doen op hun eigen Volkswohlfahrt, die ook in Nederland actief was.

In Duitsland maakte de Volkswohlfahrt bij collectes gebruik van eigen collectebussen. De afgebeelde collectebus heeft dienst gedaan in “Gau Süd Hannover - Braunschweich”.

De bus is gemaakt door M. Westermann & Co, Neheim.

De stichting Winterhulp Nederland (WHN) werd opgericht op 22 oktober 1940. WHN was bedoeld om ‘behoeftige Nederlandse staatsburgers zonder aanzien des persoons hulp en ondersteuning te verschaffen’. Rost van Tonningen was een der leden van het ere comite en de directeur van WHN, Carel Piek, stond als pro-duits bekend, ook al was hij geen nationaal socialist.

Carel Piek, was secretaris generaal van het Nederlandsche Roode Kruis, lid van de Germaansche SS en landelijk leider van de Winterhulp. Zijn opvolger, Van Vloten, was wel aangesloten bij de NSB.

Organisatie Winterhulp.

De provincies werden in buurtschappen verdeeld met aan het hoofd een vrijwillige leider, die direct aan het provinciale bureau ondergeschikt was. De buurtschappen omvatten maximaal 10.000 inwoners. Elke buurtschap werd onderverdeeld in 10 wijken à 100 personen, elke wijk wederom in 10 blokken.

Hiernaast:

Het eerste affiche van Winterhulp Nederland. Gedrukt in twee formaten; 125 x 88,5 cm; 64 x 46 cm. Afgebeeld het grootste formaat.

De nadruk werd gelegd op het Nederlandse karakter van Winterhulp en het ontbreken van vreemde invloeden. Overigens wel een weinig misleidend, wanneer men weet, dat de statuten, richtlijnen eninstructies bij Winterhulp Nederland een woordelijke vertaling waren van de overeenkomstige stukken van de Winterhilfe, terwijl ook de administratie, organisatie en propaganda klakkeloos van de Duitse instelling zijn overgenomen.

Een vreemde indruk maakt het eveneens, dat reeds vóór de oprichting van de stichting bij Sieper & Sohnein Duitsland ruim vijfhonderd duizend “molentjes” – speldjes waren besteld, welke voor de eerste collecte zouden dienen; deze zijn echter nimmer het publiek aangeboden, omdat zij aan de achterzijde de kenletters van de Winterhilfe droegen, waardoor het “Nederlands karakter” in twijfel zou kunnen zijn getrokken

Afbeelding boven:

“Voorlichtingsblad van de Winterhulp Nederland en van den Nederlandschen Volksdienst”. Februari 1942.

Scholingsorgaan

Bus winterhulp.

Het 1^e model heeft het grote klaverblad erop geschilderd, het latere heeft een kleinere vorm erin gestanst. Ook werden er bussen gebruikt van het Duitse model met alleen de letters WHN er in gestanst (onder rechts). Het model links heeft een mintgroene klaverblad met zwarte letters.

Oproep gemeente Bussum om zich als collectant te melden.

De ‘Winterhilfe’ was van a tot z een politieke zaak. Mensen die steun krijgen van kerkelijke of andersoortige sociale instellingen voelen zich automatisch verbonden met die instellingen. Daarmee hebben deze in zekere zin ideologische macht over die mensen. In een dictatuurstaat mag maar één groep ideologische macht bezitten en dat was in nazi-Duitsland de NSDAP. ‘Winterhilfe’ was een onderdeel van het beleid dat tot gelijkschakeling van de maatschappij moest leiden. Het Nederlandse equivalent ‘Winterhulp’ was exact zo’n nazi instelling.

De collectanten droegen onderstaand collectanten speldje.

Brochure, cursus, twaalfde les, juni 42

Er kwam een schriftelijke, wekelijkse cursus waarin geleidelijk alle stof zou worden behandeld. Deze wekelijkse lessen waren bedoeld als instructieve mededelingen, die goed bewaard en in de juiste volgorde opgeborgen dienden te worden. Dit langzaam groeiende leerboekje bleef het eigendom van het provinciale bureau Winterhulp. Het ging om een dertigtal wekelijkse lessen en zou per 1 oktober 1942 in het bezit moeten zijn bij de medewerkers. Hiermee werd het fundament gelegd om geheel zelfstandig te kunnen werken.

Door de leiding van Winterhulp in goede handen te houden, hoopte men er nog een sterk Nederlands stempel op te kunnen drukken. Maar dit was allerminst de bedoeling van onze ‘beschermers’. Naar het Duitse voorbeeld moest de Winterhulp een stuk nazi-propaganda worden. De bevolking had dit al gauw door en de illegaliteit gaf het sein voor een tegenoffensief.

Donaties waren altijd welkom

Het pamflet ‘Winterhulp is daad!’, is een oproep om toch vooral gul te geven.

Update; 24 februari 2013

Folder, links: Oproep tot het geven van een gift aan Winterhulp Nederland, eind 1941. Er staat o.a.:

“Na den eersten October zult U weer onze bussen hooren rammelen. Lijstencollecten zullen onze kasmiddelen versterken, maar daarnaast vertrouwen wij op ruime giften van hen, wier levensomstandigheden en bedrijven zulks mogelijk maken” (De Directeur-Generaal Piek)

Hieronder:

Een brief van WHN uit oktober 1941. Ook hierin een oproep tot steun aan de minder bedeelde landgenoten.

Bijgevoegd werd het affiche hier rechts afgebeeld. Hierin vraagt WHN ½% van het loon/salaris van de werknemers van het aangeschreven bedrijf.

Afm.: 49 x 32 cm.

Waardebonnen Winterhulp

Winterhulp Nederland gaf waardebonnen uit waarmee de begunstiger levensmiddelen, kleding, schoeisel en brandstoffen kon kopen. De waardebonnen moesten door alle winkels en handelaren als betaling worden aangenomen. Het was ten strengste verboden de bonnen tegen contant geld in te wisselen.

Mensen die na toetsing door WHN voor de waardebonnen in aanmerking kwamen, konden de bonnen afhalen op de bureaus van de organisatie of ze werden thuis gestuurd. De bonnen werden in verschillende waarden uitgegeven.

Hiernaast:

“Ingesloten doe ik U toekomen een bedrag van f 5, - aan waardebons, welke U in betaling kunt geven bij brandstoffenhandelaren, levensmiddelen- en textielwarenwinkels.

Update; 24 februari 2013

Waarheen gaat het geld van de Winterhulp

Veel mensen hadden zo hun twijfels of het geld dat Winterhulp inzamelde wel op de juiste plek terecht kwam. Men dacht dat alles rechtstreeks naar Duitsland zou gaan. De organisatie kwam daarom met een brochure, waarin uit de doeken werd gedaan waar het geld bleef.

WHN lot.

Voor een collectant werd vaak de neus opgehaald, terwijl de verkoper van loten van de grote Winterhulp-staatsloterij op de nodige klandizie kon rekenen. Hier won de goklust het van de principe (geen geld te geven voor WHN). De gehele bezetting door bleven de loterijen populair en verschaften de Winterhulp aanzienlijke inkomsten. De prijs van een lot was met opzet laag gehouden (50 cent), om iedereen in staat te stellen één of meerdere loten te kunnen kopen. Kopers van een lot vernamen bij het openen van de enveloppe of ze een prijs hadden gewonnen. Bedragen van Fl. 10,- en minder werden direct uitbetaald. In december 1941 vond voor de eerste keer een extra premietrekking plaats in het Lotisico-gebouw te Den Haag. De hoofdpremie van Fl. 5.000, viel op serie C. 148364. Na afloop maakt de propagandaleider van de Winterhulp bekend dat in Amsterdam en Den Haag de meeste loten waren verkocht met Arnhem als goede derde.

Afbeelding links:

Winterhulp lot 1943. Ook op dit lot is geen prijs gevallen. Het lot is aan de achterkant zwart. Anders zou men het lot tegen het licht kunnen houden en zo kunnen zien of er een geldprijs op is gevallen. Het lot moest van een touwtje worden getrokken, daarom zitten er perforatiegaatjes in. Afm. 22,3 x 23,7 cm.

Speldjes

De noodlijdende gebieden in Duitsland moesten voor alles van de daar bijzonder grote werkloosheid verlost worden. Veelal waren dit vroeger grensgebieden, waarvan de economische bedrijven zich in de loop der jaren meer naar het binnenland hadden verlegd. Zo ontstonden hier plaatselijke en provinciale industrieën, die door de economische crisis volkomen braak lagen. Het Winterhulpwerk liet vooral in deze gebieden zijn collecte-speldjes vervaardigen. Ze werkten als middel om de offervaardigheid te stimuleren en waren tegelijk kleine kunstwerken. Halfedelstenen waren geschikt om tot kleine broches omgewerkt te worden. Andere speldjes, zoals de afbeelding van kastelen werden vlijtig verzameld. Weer andere speldjes lieten de bevolking kennis maken met geneeskrachtige planten. Zo werden rond 1,3 miljard van deze kleine kunstwerken door het Winterhulpwerk verkocht en de provinciale industrieën in het bijzonder wedijverden met elkaar in het doen van nieuwe voorstellen voor uitvoering van speldjes. Terwijl nog in het jaar 1933 en 1934 3,2 miljoen van deze speldjes genoeg waren voor heel Duitsland, zijn in het eerste oorlogswinterhulpwerk meer dan 200 miljoen speldjes verkocht.

Speldjes/thema	Uitgifte	Bijzonderheden
Molens	29 en 30 november 1940	Tussen de 2 en 6 stuks zijn uitgegeven. Lichtgevend. Kunststof en metaal.
Sprookjes	27 en 28 december 1940	Kunststof, zie afbeelding.
Verkeersborden	14 en 15 februari 1941	Kunststof, zie afbeelding.
Schepen	28 februari en 1 maart 1941	Dun metaal, koper- en zilverkleurig, rond en ovaal. 5 stuks: Vikingschip, Oostindiëvaarder, mailboot, vlaggeschip van Michiel de Ruyter, schoener.
Bloemen	2 en 3 mei 1941	Waarschijnlijk 3 stuks; narcis, sneeuwklokje en tulp. Metaal.
Provinciewapens en het wapen van Amsterdam.	17 en 18 oktober 1941	Kunststof, zie afbeelding.
Bekende gebouwen.	14 en 15 november 1941	Terracotta (steen) speldjes.
Kerstmis	22 en 23 december 1941	Hout, zie afbeelding.
Verkeersborden	23 en 24 januari 1942	4 metalen speldjes; Parkeerverbod, aangegeven rijrichting, Eén richtingsverkeer en verboden in te rijden.
Historische figuren	27 en 28 februari 1942	Papieren plaatje op hout, zie afbeelding.
Bloemen	20 en 21 maart 1942	Waspapier, 5 stuks; anemoon, korenbloem, anjer, viooltjes en een driekleurig viooltje.
Molens	17 en 19 oktober 1942	Aantal onbekend.
Klederdrachten	21 en 23 november 1942	Hout, 10 stuks; Drente, Volendam, Urk, Brabant, Hindeloopen, Overijssel, Marken, Axel, Walcheren en Scheveningen.
Kerstmis	23 en 24 december 1942	7 stuks, metaal, zie afbeelding.
Dierenriem	16 en 18 januari 1943	Hout, zie afbeelding.
Vogels